Ontwikkelingen

Lange tijd heeft partnergeweld nauwelijks op de politieke agenda gestaan, ondanks allerlei initiatieven in de praktijk om het geweld aan te pakken. Mede door acties van de vrouwenbeweging is vooral geweld tegen vrouwen sinds de jaren 80 een beleidsthema geworden. Sinds het begin van de 21e eeuw is geweld in de privésfeer structureel als overheidszorg benoemd. Hier vindt u informatie over de ontwikkelingen in het beleid voor huiselijk geweld, waar mogelijk gespecificeerd voor partnergeweld.

Ketenaanpak

De overheid wil meer samenhang aanbrengen in de aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties (waaronder partnergeweld valt) door middel van een ketenaanpak, die bestaat uit het voorkomen, signaleren en stoppen van het geweld en de schade beperken. Dit schreef het kabinet Rutte (2010-2012) in december 2011 aan de Tweede Kamer. De overheid zet in op een algemene aanpak voor alle kwetsbare groepen. Waar algemene maatregelen niet voldoende zijn, worden specifieke maatregelen genomen. Ook wil de overheid de rol van familieleden, vrienden, buren, professionals en gemeenten versterken, onder andere door in 2012 een brede publiekscampagne te starten. Lees meer in de brief aan de Tweede Kamer Aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties .

Loket huiselijk geweld en kindermishandeling

Het kabinet Rutte (2010-2012) wil de Steunpunten Huiselijk Geweld en de Advies- en Meldpunten Kindermishandeling bundelen tot één loket met één landelijk telefoonnummer. Met één loket wordt het volgens het kabinet eenvoudiger voor slachtoffers, omstanders en professionals om hulp te vragen, een signaal te melden of te vragen om advies. De verplichte samenwerking wordt geregeld in de 'Wet verplichte meldcode'.

Wettelijke aanpassingen

De positie van slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties moet worden versterkt, aldus het kabinet Rutte (2010-2012) in een brief aan de Tweede Kamer (december 2011). Dit wil het kabinet doen door de 'Wet maatschappelijke ondersteuning' (Wmo) aan te passen. Zo moet er in de wet een brede definitie van slachtoffers van deze vorm van geweld worden opgenomen, zodat het voor gemeenten mogelijk wordt om zowel mannen, vrouwen als kinderen te beschermen en te ondersteunen. Ook moet artikel 4 van de Wmo gaan gelden voor slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Dit artikel regelt dat gemeenten mensen met een beperking compenseert door hen een passend arrangement te bieden van hulp, ondersteuning en bescherming. Lees meer in de brief aan de Tweede Kamer Aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties .

Decentralisatie opvang

De centrumgemeenten zijn op dit moment namens de regiogemeenten verantwoordelijk voor het organiseren van de opvang van slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties. Het kabinet wil dat alle gemeenten vanaf 2015 hiervoor verantwoordelijk worden, maar wacht hiermee tot andere decentralisaties – verschuiving van onderdelen van de AWBZ naar de Wmo en de decentralisatie van de jeugdzorg – achter de rug zijn. Als voorbereiding op de decentralisatie van de opvang moeten alle gemeenten elke vier jaar een 'regiovisie geweld in huiselijke kring' opstellen.

Preventie huwelijksdwang

In een plan van aanpak dat het kabinet in juli 2012 naar de Tweede Kamer heeft gestuurd staan maatregelen om gedwongen huwelijken te voorkomen, zoals een multimediale campagne voor jongeren, huwelijksdwang bespreekbaar maken in gesloten gemeenschappen, een e-learningmodule voor werknemers in de gezondheidszorg en de hulpverlening. Ook worden er afspraken aangekondigd voor ambassades, politie, hulpverlening, de IND en gemeenten over hoe te handelen als vrouwen of jongeren in hun land van herkomst worden achtergelaten. Daarnaast belooft het kabinet een onderzoek naar hoe vaak huwelijksdwang in Nederland voorkomt. De maatregelen zijn volgens het kabinet nodig, omdat huwelijksdwang dikwijls gepaard gaat met fysiek geweld of bedreiging. Slachtoffers van gedwongen huwelijken zijn vaak jong en afhankelijk van hun partner of familie. Lees meer over het plan van aanpak preventie van huwelijksdwang 2012-2014 .

Daderaanpak

Het kabinet Rutte (2010-2012) heeft in november 2011 in een brief aan de Tweede Kamer een aantal maatregelen aangekondigd om de daders van geweld in huiselijke kring aan te pakken. In de aanpak staan normstelling en gedragsverandering centraal. Dit gebeurt door op het gebied van wetgeving een aantal maatregelen te nemen, zoals invoering van de 'Wet verplichte meldcode' en de 'Wet voorwaardelijke sancties'. Ook zet het kabinet in op verbeterde bewijsvoering en dossiervorming in zaken van huiselijk geweld.
De aanpak van recidiverende daders en daders van ‘intimate terrorism’ – ernstig structureel geweld - krijgt vorm in pilots met de naam ‘code rood’. Verder vindt een recidivemonitor plaats, waarvan de eerste resultaten eind 2012 bekend zijn. Het kabinet neemt maatregelen voor een betere handhaving van het huisverbod, omdat uit onderzoek is gebleken dat niet alle gevallen van overtredingen van het huisverbod worden gemeld. Met ingang van 2012 is er een door het Openbaar Ministerie ontwikkeld richtinggevend kader voor de aanpak van overtredingen. Lees meer in de brief aan de Tweede Kamer Daderaanpak bij geweld in huiselijke kring .

Jong geleerd

Om partnergeweld te voorkomen is het belangrijk dat meisjes en jongens zo jong mogelijk voor zichzelf leren opkomen, hun eigen grenzen bewaken en de grenzen van anderen leren respecteren. Dit stelt het kabinet in een brief over de hoofdlijnen van het emancipatiebeleid voor 2011 tot 2015. Centraal in het beleid staat de preventie van machtsmisbruik en seksueel geweld onder jongeren. Hiervoor wordt een aanpak ontwikkeld die aansluit bij de manier waarop jongeren via sociale media met elkaar communiceren.

Ook focust het kabinet op het benutten van de eigen kracht van slachtoffers van partnergeweld. Het rijk wil in samenwerking met gemeenten en bedrijfsleven onderzoeken hoe slachtoffers kunnen worden toegeleid naar werk. Initiatieven op dit gebied, zoals een project van de Nederlandse Vrouwenraad, krijgen financiële steun. Lees meer in de Hoofdlijnenbrief vrouwen- en homo-emancipatie 2011-2015 .

Kwaliteitsimpuls steunpunten

Om de professionalisering van de Steunpunten huiselijk geweld (SHG’s) te stimuleren is het ministerie van VWS in 2010 gestart met het project 'Kwaliteitsimpuls SHG's'. Een eerste resultaat van dit project is de publicatie in 2011 van de functies van de SHG’s. Allereerst heeft het SHG functies die passen bij het vervullen van de ‘front office’-rol. Bij deze rol horen de functies voorlichting, advies en ondersteuning en het functioneren als meldpunt. Daarnaast heeft het SHG een functie die past bij de ‘back office’-rol, namelijk het voeren van de procesregie. Dit omvat het organiseren van hulp geboden door de ketenpartners en het bewaken van ketenafspraken. Als laatste voeren de medewerkers van het SHG een aantal voorwaardelijke functies uit, zoals registratie, het bevorderen van de deskundigheid en het uitvoeren van monitoring en prevalentieonderzoek. Het ministerie van VWS, de Federatie Opvang, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, MO Groep Welzijn en Maatschappelijke dienstverlening en GGD Nederland hebben zich akkoord verklaard met de functies en verwachten dat alle SHG’s de functies gaan bieden.

Tien jaar landelijk beleid huiselijk geweld

Sinds 2002 wordt er landelijk beleid gevoerd om huiselijk geweld tegen te gaan. In dit kader heeft het kabinet op 5 juli 2012 de Tweede Kamer een overzicht aangeboden van zijn activiteiten op het gebied van de aanpak van geweld in huiselijke kring. Het kabinet stelt dat de accenten in het beleid zijn verschoven van bewustwording, normstelling en ketensamenwerking naar doelen op het niveau van slachtoffers en daders. Resultaten van de afgelopen tien jaar zijn onder andere: een landelijk gecoördineerde aanpak, lokale infrastructuren, OM-aanwijzingen voor opsporing en vervolging, een verhoogd strafmaximum, de 'Wet tijdelijk huisverbod' en specifiek politiebeleid. Het kabinet baseert zich hierbij op onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (Jongebreur e.a. 2011). Lees meer in het Overzicht samenhang activiteiten geweld huiselijk kring .

Bronnen

• Dijkstra, S., E. Geurts en J. van Rossum (2010), 'Kwaliteitsverbetering Advies- en steunpunten huiselijk geweld. Focusgesprekken met cliënten, medewerkers en ketenpartners'. Bilthoven/Utrecht, Bureau Dijkstra/Nederlands Jeugdinstituut.
• Jongebreur, W., R. Lindenberg en J. Plaisier (2011), Landelijk beleid huiselijk geweld. Theoriegestuurde evaluatie periode 2002-2011 . Den Haag, Ministerie van Veiligheid en Justitie/Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum.
• Ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur (2007), 'Meer kansen voor vrouwen. Emancipatiebeleid 2008-2011'. Den Haag, Ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur.
• Ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur (2007), 'Voortgangsrapportage emancipatiebeleid 25 november 2011'. Den Haag, Ministerie van Onderwijs, Wetenschap en Cultuur.
• Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2011), Functies van de Steunpunten Huiselijk Geweld . Den Haag, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
• Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2004), 'Tijdelijke stimuleringsregeling Advies- en steunpunten huiselijk geweld'. Den Haag, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
• Merens, A., M. van den Brakel, M. Hartgers en B. Hermans (2011), 'Emancipatiemonitor 2010'. Den Haag, Sociaal en Cultureel Planbureau.
• Vaan, K. de, F. van Vree en S. van Vught (2009), Modelaanpak huiselijk geweld: elementen voor lokaal beleid. Eindrapport Zoetermeer, Research voor beleid.
• Vink, R. en E. Geurts (2008), 'Op weg naar volwassenheid. Evaluatie van de Tijdelijke stimuleringsregeling Advies- en steunpunten huiselijk geweld'. Leiden, TNO.